Finans Dünyasında Kişiselleştirilmiş Robo-Danışmanlar

“Borsada kısa sürede çok para kazanmak istiyorum. Bana göre yüksek kazanç yüksek risk demekse varım! Borsada uzun vadeli düşük riskli hisseler benim için daha mantıklı. Orta vadeli hacimli hisselerde getirimin uzun vadeliye göre daha yüksek olduğunu düşünüyorum. Sadece tanıdığım bildiğim hisselere yatırım yaparım! Şirket ortaklıklarının modası geçti – kriptolar benim için daha eğlenceli – fakat hangi kriptolar alınmalı?”

Görüldüğü gibi borsa işlemleri kadar yatırımcı profilleri de oldukça çeşitli. Risk algısı, yatırım sıklığı, yatırımcı bilgi düzeyi gibi detaylar insanların yatırım aracı seçerken üzerinde düşünmesi gereken önemli ayrıntılar. Araştırmalar kültürün dahi yatırımcı davranışı şekillenmesinde etken bir güç olduğunu gösteriyor (Haliassos vd., 2016). Örneğin Petersen vd. (2015) bireyselliğin yüksek olduğu toplumlarda kredili işlem oranlarının düşük olduğunu gözlemlemiş. Benzer şekilde bireyselci toplumlarda yatırımcıların “Crash Risk”lere yani ani düşüşlere karşı daha duyarlı oldukları anlaşılmıştır. Söz konusu kişilerin yabancı pazarlarda yerel firmalara karşı da bir risk oluşturdukları anlaşılmıştır (An vd., 2018). Kültür finansal okur yazarlık seviyenizin üzerinde bile etkilidir  (Beckker vd., 2020). 

Özetle bu bilgilerden yoksun her mecradan alacağınız hisse önerisi veya herhangi bir yatırım tavsiyesi canınızı yakan sonuçlar doğurabilir. Nitekim yatırım danışmanlığı kapsamına girmeyen bu tarz söylemlerin cezası da büyük. Ülkemizde Sermaye Piyasaları Kurulu bu konuda ciddi önlemler alarak öneride bulunan ve öneri alan kişilere büyük yaptırımlar uygulamakta. 

Peki, hangi hissenin hangi kripto paranın hangi yatırım aracının beslediğiniz kaygılara uyumlu olduğunu biliyoruz? 

Hiçbirini. Kişiselleştirme işte tam da bu noktada gündeme geliyor. Özünde firmaların; müşterilerinin yaş, cinsiyet, eğitim, gelir durumu gibi demografik özelliklerinden risk algısı, yaşam kaygıları gibi psikolojik etmenlere kadar hassasiyetlerine yönelik ürün-hizmet üretmelerinden geçiyor.

Bir terzinin üzerine tam oturan bir kıyafet dikmesi gibi finans dünyasında da yatırım uzmanlarının yaptığı iş farklı değildir. Burada kişiselleşen ürünün yatırım tavsiyesi olduğunu unutmamak gerekir. Kaynak yönetimlerinizi ve yatırımlarınızı belli anlaşmalar, vadeler ve komisyon oranları ile yöneten bu kişilerin ilk yaptığı iş, uzun analizler sonucu sizleri tanımaktır. Tavsiyelerini; hedefleriniz, riske edebileceğiniz kaynak oranları, likidite sınırlılıklarınız, beklemeyi göze alabildiğiniz zaman, psikolojiniz göz önüne alarak üretmektedir. Sorun ise insan faktörü. Ne kadar alanında uzman bir kişi ile çalışacak gücünüz olursa olsun çıkar çatışmaları, yeterlilikler, komisyon oranları, birden fazla kişi ile çalışan uzmanların size yeterince zaman ayıramaması, ani krizlerin ön görülememesi gibi insan sınırlılıklarından kaynaklanan birçok hata söz konusudur. Piyasa ise özellikle yeni ve küçük yatırımcılar için tehlikeli, görselde olduğu gibi birikimlerinizi yutmayı bekleyen “ayı piyasası” size doğru yaklaşıyor olabilir…

Peki, ne yapmalı? 

Yapay zekanın ve makine öğrenmesi sistemi ile çalışan yazılımların finans dünyasına girmesi herkes için yeni bir kapı araladı. Temelde yatırım uzmanları ile birlikte geliştirilebileceği gibi yazılımdan anlayan kişilerin bazı algoritmalar üreterek finansal varlıkları analiz ettikleri biliniyor. Burada üretilen algoritmaların oluşturulmuş basit emirleri yerine getiren ajan sistemleri olduğunu düşünebilirsiniz. 

Belli seviyelerde hızlıca alım-satım noktalarına uyum sağlayarak işlemler yapan algoritmalar sıklıkla kullanılıyor. Fakat bu tarz “algoritmik trade” uygulamaları geliştirip hayata geçirmenin donanımsal maliyetleri oldukça yüksek. Bununla birlikte asıl sorun karar alıcı noktada odağın yine insan olması. Yeterli bilgi ve donanıma sahip olmayan yatırımcılar için özellikle  2008 yılı itibari ile hız kazanan robot danışmanlık sistemleri gündeme geliyor. 

Öncülüğünü ABD firmalarının üstlendiği Robot Danışmanlık (Robo Advisory) sistemleri her geçen gün bankaların, aracı kuruluşların ve yatırımcıların ilgisini çekiyor. İnsan müdahalesinin minimum düzeyde olduğu robot danışman sistemleri temelde var olan risk algınızı ve hedeflerinizi otomatik olarak öğrenmekle işe başlıyor. Bunlar sırasıyla ev, araba, eğitim gibi hayalini kurduğunuz hedefler olabileceği gibi finansal olarak da belirtilebiliyor. Daha sonra portföy yönetimini üstlenerek sizin adınıza paranızı yöneten sistem, risk ve kazanç tercihinize göre belirttiğiniz vade boyunca size kazanç sağlamaya çalışıyor. Sisteme dahil olmanız için minimum tutarlar belirleyen uygulamalar var olduğu gibi aylık-yıllık ödeme sistemleri ile komisyonsuz çalışan örneklere rastlamak mümkün.

Hali hazırda bir aracı kuruluş entegrasyonu gerekmeden çalışan XchangeWiser bunlardan biri. Son kullanıcı ile başarılı bir şekilde buluşan uygulamamıza ilgi büyüyor. Optiwisdom Inc.’in başarılı ürünlerinden olan uygulama Türkiye’deki genç yazılım ekibi tarafından yönetiliyor. Tamamen türkçe destekli bir uygulama olması, basit ara yüzleri, komisyon gerektirmemesi, tüm BIST hisselerinde ve diğer finansal varlıklarda çalışabilmesi önemli ayrıntılar. Xchangewiser para yönetiminizi doğrudan üstlenmediği gibi günlük sinyaller üreterek de riskinizi minimum hale getiriyor.

Kullanıcınızı oluşturduğunuzda karşınıza çıkan kişiselleştirme sorularını kolayca cevaplayabiliyorsunuz. Söz konusu ayarları daha sonra da düzenleyebilir-değiştirebilirsiniz. Temelde XchangeWiser 6 farklı algoritma ile her bir finansal varlıkta davranışlar analiz yapıyor. Yani hisselere ait gün içi maksimum-minimum ve kapanış değer tahminlerini görebildiğiniz gibi kişiselleştirilmiş analizle hissenin sizin yatırımcı profilinize uygun olup olmadığını da skorlarla değerlendiriyor. Bunu takip etmenin bir diğer yöntemi ise Radar Grafikler.             

Program sizlere radar grafikler yardımıyla daha önce hiç bilmediğiniz, yatırım araçlarına ve fırsatlara dikkat etmeniz hususunda önemli iç görüler sunuyor. Tüm hisse senetlerini, kripto paraları, emtiaları tanımanızın ve aynı anda analiz etmenizin imkanı yok. Dolayısıyla bir insandan çok daha fazla veriyi hızlı bir şekilde analiz edebilmesi, tüm varlıkları tahminlemesi sistemi kullanışlı kılıyor. Radar grafikler, yapay zekanın finansal varlık hakkında tahminleri, temel ve teknik analiz unsurları, risk, yatırımcı profiliniz gibi unsurları hesaba katarak taralı alanlar yaratıyor. Bu alan genişledikçe, kişiselleştirilmiş skorunuz arttıkça, gözlemlediğiniz varlığın size uygunluğu pozitif anlam kazanıyor. 

Uygulamamız 1 hafta ücretsizdir yorumlarınızı bu yazı altında paylaşabilirsiniz. 

KAYNAK

An, Z., Chen, Z., Li, D., & Xing, L. (2018). Individualism and stock price crash risk. Journal of International Business Studies49(9), 1208-1236.

De Beckker, K., De Witte, K., & Van Campenhout, G. (2020). The role of national culture in financial literacy: Cross‐country evidence. Journal of Consumer Affairs54(3), 912-930.

Haliassos, M., Jansson, T., & Karabulut, Y. (2017). Incompatible european partners? cultural predispositions and household financial behavior. Management Science63(11), 3780-3808.

Petersen, J.A., Kushwaha, T. and Kumar, V. (2015) Marketing communication strategies and consumer financial decision making : the role of National Culture. Journal of Marketing, 79(1), 44–63.

Önerilen makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir